Het stelsel van gemeenschap van goederen is al een tijdje een buitenbeentje, in veel landen is het zeer ongebruikelijk dat met een huwelijk alle bezittingen automatisch van beide echtgenoten worden, tenzij anders afgesproken. Nu heeft de wetgever voorzichtig getracht om meer aansluiting te zoeken met ons omringende landen. Alhoewel er niet echt schokkende wijzigingen hebben plaatsgevonden.

De belangrijkste wijzigingen:

Inlichtingenplicht
In het nieuwe art. 1:83 BW is een algemene inlichtingenplicht neergelegd: Echtgenoten verschaffen elkaar desgevraagd inlichtingen over het door hen gevoerde bestuur alsmede over de stand van hun goederen en schulden.

De vergoedingsvorderingen

Onder het huidige recht geldt het nominaliteitsbeginsel van het arrest Kriek-Smit (HR 12 juni 1987, NJ 1988/150). Dit impliceert dat, als een vrouw € 100 000 van haar privévermogen investeert in het bedrijf van haar echtgenoot, zij bij de scheiding in principe € 100 000 nominaal terugkrijgt, ook als de waarde van het bedrijf verdubbeld is, vergelijk het algemene beginsel van het verbintenissenrecht in Boek 6 BW. Alleen redelijkheid en billijkheid kunnen meebrengen dat er een uitzondering op dit beginsel wordt gemaakt, maar in de praktijk is dit zelden toegepast. Zie voor een voorbeeld waarin dit wel het geval was HR 15 februari 2008, NJ 2008/110, RFR 2008/51. In deze procedure was geld onttrokken aan de gemeenschap, waarin man en vrouw waren gehuwd, voor de bouw van de echtelijke woning op grond die de vrouw onder uitsluitingsclausule had geërfd. Zij kon niet volstaan met het nominale bedrag terug te betalen, maar dit moest in evenredige mate vermeerderd worden met de waardestijging van deze tweede echtelijke woning. Dit oordeel van hof en Hoge Raad was gebaseerd op de bijzondere omstandigheden van het geval.
Het nieuwe art. 1:87 BW gaat uit van een ander beginsel: de beleggingsleer. Hierbij deelt een echtgenoot wel mee in een waardestijging. Bij een verdubbeling van de waarde van het bedrijf ontvangt de vrouw dus € 200 000 in plaats van € 100 000.
Daalt het bedrijf echter in waarde, bijvoorbeeld met de helft, dan krijgt de vrouw ook slechts de helft van haar geïnvesteerde bedrag, dus € 50 000 terug, mits haar vermogen is aangewend met haar toestemming (art. 1:87 lid 3 sub a nieuw BW). Dit laatste kan in de praktijk wel eens tot bewijsproblemen leiden.
Hiervoor ging het om eenvoudige rekensommen, maar dit artikel kan leiden tot ingewikkelde berekeningen als er bijvoorbeeld met privévermogen is afgelost op leningen op diverse data.
De wet bepaalt dat als een nauwkeurige vaststelling van de vordering niet mogelijk is, deze zal worden geschat (art. 1:87 lid 5 nieuw).
De regeling van de vergoedingsrechten is van regelend recht, echtgenoten kunnen er bij overeenkomst van afwijken (art. 1:87 lid 4 nieuw).
De regeling van de vergoedingsvorderingen van art. 1:87 geldt niet alleen voor partners die in gemeenschap van goederen zijn gehuwd, maar ook voor degenen die huwelijksvoorwaarden hebben gemaakt, zelfs bij een koude uitsluiting, waarbij de vermogens van echtgenoten strikt gescheiden blijven.

De beleggingsleer van art. 1:87 nieuw BW is ook van toepassing op de vergoedingsvorderingen van art. 1:95 en 96 nieuw BW. Een goed, dat een echtgenoot anders dan om niet verkrijgt en voor meer dan de helft van de tegenprestatie ten laste van diens vermogen is gekomen, blijft buiten de gemeenschap. Voor zover de tegenprestatie ten laste van de gemeenschap is gekomen, is de echtgenoot verplicht tot een vergoeding aan de gemeenschap. De omvang van die vordering wordt ook bepaald conform art. 1:87 lid 2 en 3 nieuw BW. En omgekeerd als het goed tot de gemeenschap gaat behoren en een echtgenoot bij de verkrijging uit zijn eigen vermogen aan de tegenprestatie heeft bijgedragen, heeft deze echtgenoot een vergoedingsvordering, waarop art. 1:87 lid 2 en 3 van toepassing is. In art. 1:96 lid 3 nieuw BW wordt bepaald dat de echtgenoot uit wiens eigen goederen een schuld der gemeenschap is voldaan, recht heeft op vergoeding uit de goederen der gemeenschap. Als het een schuld betreft ter zake van een tot de gemeenschap behorend goed, wordt de omvang van de vergoeding bepaald overeenkomstig art. 1:87 lid 2 en 3 nieuw BW. Omgekeerd is ook een echtgenoot een vergoeding schuldig aan de gemeenschap als daaruit een niet in de gemeenschap gevallen schuld is voldaan. Ook op deze vordering is de beleggingsleer van toepassing.
Art. 1:96b nieuw BW geeft de mogelijkheid om bij overeenkomst de omvang van de vergoedingsvorderingen van art. 1:95, 96 en 96a BW op een andere wijze te bepalen. Art. 1:87 lid 4 BW tweede zin is van overeenkomstige toepassing. Voorts bepaalt het artikel ook dat als de vergoeding niet nauwkeurig kan worden vastgesteld, deze wordt geschat.
Al met al kan de beleggingsleer bij de vergoedingsvorderingen voor veel rekenwerk zorgen.

Tijdstip van ontbinden van de gemeenschap
Onder huidig recht wordt de huwelijksgemeenschap pas ontbonden op het tijdstip van inschrijving van de in kracht van gewijsde zijnde echtscheidingsbeschikking in de registers van de burgerlijke stand. Op grond van art. 1:99 lid 1 sub b nieuw BW wordt het tijdstip van ontbinding van de huwelijksgemeenschap vervroegd naar het tijdstip van indienen van het echtscheidingsverzoek c.q. verzoek tot scheiding van tafel en bed bij de rechtbank (en het verzoek tot ontbinding van het geregistreerd partnerschap). Dit geldt ook voor een verzoek tot opheffing van de gemeenschap. Bij een beëindiging van het geregistreerd partnerschap met wederzijds goedvinden is dat op het tijdstip waarop de beëindigingsovereenkomst wordt gesloten (art. 1:99 lid 1 onder e nieuw BW).
Op deze manier kan de huwelijksgemeenschap niet meer gedurende de echtscheidingsprocedure met schulden worden bezwaard. Ook erfrechtelijke verkrijgingen of schenkingen, verkregen tijdens de echtscheidingsprocedure, zullen niet meer in de huwelijksgemeenschap vallen.
De vervroegde ontbinding kunnen echtgenoten aan derden slechts tegenwerpen als het betreffende verzoek is ingeschreven in het huwelijksgoederenregister van art. 1:116 BW (art. 1:99 lid 2 nieuw BW).
Lid 3 van art. 1:99 nieuw BW geeft een regeling voor het geval dat het echtscheidingsverzoek niet meer tot echtscheiding kan leiden: Van rechtswege herleven alle gevolgen van de gemeenschap alsof er geen verzoek was ingediend of overeenkomst was gesloten, tenzij zich inmiddels een andere grond voor ontbinding heeft voorgedaan.
Aansprakelijkheid voor gemeenschapsschulden na ontbinding der huwelijksgemeenschap

Aansprakelijkheid voor gemeenschapsschulden na ontbinding der huwelijksgemeenschap
Op grond van het huidige art. 1:102 BW is een echtgenoot na ontbinding van de huwelijksgemeenschap voor de helft aansprakelijk voor de gemeenschapsschulden die de andere echtgenoot is aangegaan. Deze schulden kunnen ook op het privévermogen van die echtgenoot worden verhaald.
Onder het nieuwe recht kan het privévermogen van een echtgenoot, dat tijdens het huwelijk niet blootstaat aan verhaal voor door de andere echtgenoot aangegane schulden, ook na de echtscheiding niet voor die schulden worden uitgewonnen. De zogenaamde Dozy-clausule is hiermee gecodificeerd in art. 1:102 nieuw BW. Deze clausule houdt in dat een echtgenoot voor gemeenschapsschulden die de andere echtgenoot is aangegaan, hoofdelijk met de andere echtgenoot is verbonden, maar dat daarvoor slechts kan worden uitgewonnen wat die echtgenoot uit hoofde van de verdeling van de gemeenschap heeft verkregen.

Wijzigen of maken van huwelijkse voorwaarden tijdens huwelijk
Het nieuwe art. 1:102 BW hangt samen met de afschaffing van art. 1:119 BW. In dit laatste artikel wordt rechterlijke goedkeuring geëist voor het maken of wijzigen van huwelijkse voorwaarden tijdens huwelijk. De meeste rechtbanken hanteerden bij dit verzoek de Dozy-clausule, waarmee de echtgenoten zich hoofdelijk aansprakelijk dienden te stellen voor de gemeenschapsschulden die bestonden ten tijde van de wijziging van hun huwelijksvermogensregime.
Voor een wijziging van het huwelijksgoederenregime tijdens het huwelijk is rechterlijke goedkeuring niet langer vereist (art. 1:119 BW komt te vervallen).